در گذشته، نان مصرفى مردم قشم در خانه‌ها پخت مى‌شد. اما، به مرور که اداره‌هاى دولتى تأسيس شدند و کارکنان و کارمندان با خانواده‌هاى خود در قشم سکونت کردند و همراه با آن صنايع و کسب و کار گسترش يافت، نانوايى‌هاى عمومى به منظور تأمين نان موردنياز مردم غيربومى شروع به فعاليت کردند و رفته رفته تعداد آنها رو به افزايش نهاد.

با اين وصف، و با توجه به ينکه جزيره پهناور قشم افزون بر 62 روستا دارد، اکثر مردم ترجيح مى‌دهند نان مصرفى خود را در خانه و به شيوه‌هاى سنتى پخت مى‌کنند. انصافاً نيز بايد گفت که نان خانگى هم طعم و عطر و بوى بهترى دارد و هم اينکه نسبت به نان عرضه شده در نانوايى‌ها با صرفه‌تر است.

خانواده‌هاى قشمى، در هر نوبت پخت نان در منزل، به اندازه مصرف چند روز خود نان مى‌پزند و هر چند گاه يک بار پس از مصرف نان‌ها دوباره اقدام به پخت مى‌کنند.

عمده وسيله پخت نان خانگى و سنتى در قشم ساج يا تابه است و گرچه سابقاً از اجاق‌هاى سنتى و تنور (با استفاده از حرارت آتش چوب) براى اين کار استفاده مى‌شد اما امروزه چراغ و اجاق گازسوز از جمله منابع حرارتى پخت نان در خانه‌ها است.

درباره نان سنتى قشمى‌ها گذشته از شهرت آنها در خطه جنوب به دليل خوش طعم بودن، آنچه موضوع را جالب‌تر مى‌کند تنوع آن و موارد استفاده اختصاصى برخى نان‌ها (مثلاً براى سفره افطار ماه مبارک رمضان، عزادارى‌ها، عروسى‌ها و...) است.

در جزيره قشم بيش از 20 نوع نان خانگى به شيوه سنتى و با استفاده از مواد معطر مختلف پخت مى‌شود.

1 ـ نان تخم‌مرغى (چم‌چمو)

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن ـ تخم‌مرغ ـ شکر

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب و آرد، خمير نان را به صورت رقيق تهيه و سپس زرده و سفيده چند عدد تخم‌مرغ و شکر را به آن اضافه مى‌نمايند، مخلوط را آنقرد به هم مى‌زنند تا آماده شود. ماهى‌تابه را روى شعله گاز مى‌گذارند و کمى روغن در آن مى‌ريزند. روغن که داغ شد با قاشق يا ملاقه يا پياله يا استکان کمى از مخلوط آماده شده را در ماهى‌تابه مى‌ريزند اين مخلوط به علت رقيق بودن در روغن پهن مى‌شود، با قاشق آن را در روغن مى‌گردانند تا سرخ و برشته شود. همين‌طور ادامه مى‌دهند تا مخلوط تمام شود. نان‌هاى تهيه شده معمولاً به صورت گرد است و حدود 50 تا 60 گرم وزن دارد. اگر در خانواده بچه‌هاى کوچک باشند چند تا از نان‌ها را به شکل مربع، مستطيل، مثلث و حتى قايق و... درست مى‌نمايند.

اين نان با عسل، مربا، شيره شکر و دوشاب در صبحانه مصرف مى‌شود، در شهر قشم بيشتر رواج دارد و در بقيه نقاط جزيره به خصوص درگهان و هلر هم از اين نوع نان در منازل پخته مى‌شود.

2 ـ نان بنى يا ليهى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن ـ نمک و آب سوراغ

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد و کمى نمک خيمر نان تهيه مى‌شود، سپس خمير را به شکل گلوله‌هاى کوچک (چانه) 50 گرمى درمى‌آورند، چانه‌ها را با دست کمى پهن مى‌کنند و با وردنه (چووه ـ چوب استوانه‌اى شکل) آن را پهن و روى بنى (باشتک دايره‌اى محدب که از الياف و تکه‌هاى پارچه ساخته و روى آن پارچه و روى پارچه تورى چشم ريز کشيده شده است) پهن مى‌نمايند تا به شکل دايره‌اى به قطر 40 تا 50 سانت برسد،

سپس آن را روى تابه داغ که روى شعله گاز قرار دارد مى‌گذارند تا پخته شود. پس از پخته شدن. روغن داغ و آب سوراغ روى آن مى‌مالند. اين نوع نان که دايره‌اى شکل و به نازکى نان لواش است در صبحانه و شام با چاى شيرين خورده مى‌شود و در تمام فصول سال در قشم و روستاهاى جزيره تهيه مى‌شود. قبلاً بيشتر در منازل مصرف داشت اما اکنون در محل‌هاى خاص و حتى بازار براى عموم به فروش مى‌رسد.

3 ـ نان خمير تره

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن ـ تخم‌مرغ ـ مايه خمير و کمى نمک

روش تهيه: با مخلوط نمودن مايه خيمر، آب، آرد و نمک خيمر نان تهيه مى‌شود. اين خمير چند ساعت بايد بماند تا آماده پخت شود. معمولاً شب خمير را تهيه و صبح زود از خيمر آماده شده چانه درست مى‌نمايند. چانه‌ها را با دست پهن مى‌کنند تا به صورت گرد به قطر حدود 10 سانتى‌متر شود سپس آنها را يکى يکى داخل روغن داغ درون تابه مى‌اندازند و پشت و رو مى‌کنند تا خوب پخته شود (در قديم براى پشت و رو کردن نان در تابه از شيئى آهنى و قاشق مانند که انتهاى آن به شکل دنباله قاشق و ابتداى آن گرد بود استفاده مى‌کردند و به آن محماس مى‌گفتند) چون داراى تخم‌مرغ و مايه خمير است کمى پف مى‌کند و معمولاً توخالى و سرخ و خوشمزه است. اين نوع نان را صبح‌ها با دوشاب يا عسل يا شيره کره ميل مى‌کنند. بعضى‌ها نوع شيرين آن را دوست دارند که به جاى نمک، شکر در خمير آن به کار مى‌برند.

اين نوع نان که مورد علاقه غيربوميان هم مى‌باشد در منازل پخت و در بازار عرضه مى‌شود. پخت آن مختص زنان نيست و مردان خبره در اين کار در قشم وجود دارند مخصوصاً آشپزهاى موتور لنج‌ها.

در ماه با برکت رمضان از اين نان براى سحرى استفاده مى‌شود در بازار قديم قشم اطراف بازار ماهى فروشان عصر روزهاى ماه رمضان به فروش مى‌رسد.

4 ـ نان دستى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ روغن مايع و آب سوراغ

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد و نمک خمير نان را تهيه مى‌گذارند چند لحظه بماند، سپس از آن چانه‌هاى 60 گرمى درست مى‌کنند و آنها را به وسيله دست در سينى پهن مى‌نمايند تا به شکل دايره به قطر تقريبى 20 سانتى‌متر شود، پس از آماده شدن آنها را روى پارچه يا سفره مى‌چينند و يکى يکى روى تابه گرد محدب که قطر آن حدود 50 سانتى‌متر است روى چراغ گاز قرار گرفته مى‌گذارند  و با يک انبر يا سيخ کوچک آنها را پشت و رو مى‌کنند تا پخته شود. بعد از پخته شدن نان را از روى تابه برمى‌دارند و روغن مايع داغ کرده و آب سوراغ روى آن مى‌پاشند. اين نوع نان مخصوص صبحانه است که با چاى شيرين خورده مى‌شود و صبح‌ها در منازل شهر قشم و حتى روستاها پخته مى‌شود اگر آرد آن سبوس‌دار باشد طعم بهترى خواهد داشت.

يک نوع ديگر از اين نان ـ که براى مراسم فاتحه‌خوانى تهيه مى‌شود ـ پس از پخته شدن و آغشته شدن با روغن به جاى آب سوراغ يا مهياوه روى آن شکر يا خاکه قند مى‌پاشند و کسانى که طى سه روز در مراسم شرکت مى‌کنند با اين نان همراه با تخم‌مرغ آب‌پز پذيرايى مى‌شوند. اين نوع نان براى فروش پخته نمى‌شود و فقط در منازل يافت مى‌شود.

5 ـ نان ريخته يا رخته

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ آب سوراغ

روش تهيه: از مخلوط آب، آرد، نمک و آب سوراغ خميرى نيم‌بند و نيمه مايع در يک کاسه بزرگ تهيه و تابه مخصوصى را که معمولاً از شيراز مى‌آورند روى چراغ گاز مى‌گذارند تا داغ شود، سپس با استکان يا ليوان کوچک از خمير تهيه شده را روى تابه مى‌ريزند و با دست يا ملاقه آن را به صورت دايره به قطر حدود 20 سانتى‌متر پهن مى‌کنند اين نان فوراً پخته مى‌شود و چون آب سوراغ در خمير آن به کار رفته نان‌ها قرمز رنگ مى‌شوند، در بعضى موارد پياز خرده شده را در خمير مخلوط مى‌نمايند. اين نوع نان در صبحانه مصرف مى‌شود اگر با پياز تهيه شده باشد با چاى مصرف مى‌شود و اگر ساده باشد با عسل يا مربا خورده مى‌شود. نان ريخته در پاييز در منازل قشم و روستاهاى جزيره معمولاً هفته‌اى يکبار پخته مى‌شود. اخيراً نوع پيازى آن را کمتر پخت مى‌نمايند.

6 ـ نان چووه

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن ـ نمک ـ آب سوراغ و روغن مايع

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد و کمى نمک خمير نان را تهيه نموده و از آن چانه‌هاى 50 گرمى درست مى‌نمايند، بعد چانه‌ها را يکى يکى در روى ميز گرد کوچک به نام خن با چووه (وردنه ـ چوب استوانه‌اى شکل) به شکل دايره به قطر 20 سانتى‌متر پهن مى‌کنند، چانه‌هاى پهن شده را روى تابه که قبلاً آماده و روى چراغ گاز داغ شده مى‌گذارند تا پخته شود. پس از پخته شدن نان را از روى تابه برمى‌دارند و روغن مايع داغ و کمى سوراغ روى آن مى‌پاشند. اين نوع نان شبيه نان دستى است و خيلى نازک مى‌باشد، معمولاً براى صبحانه با چاى مصرف مى‌شود.

اين نوع نان در تمام فصول پخته مى‌شود، قشم مرکز پخت اين نوع نان است و بيشتر در منازل و براى اهل خانواده پخته مى‌شود البته به همسايه‌ها هم داده مى‌شود. اخيراً با توجه به ازدياد افراد غيربومى (مخصوصاً مجردها) اين نوع نان در بازارها و محل‌هاى مخصوص به فروش مى‌رسد و در روستاها هم کم‌کم پخت و مصرف آن رواج پيدا کرده است.

7 ـ نان توموشى يا تومشتى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن مايع ـ کمى نمک و آب سوراغ

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد و کمى نمک خمير شل و آبکى درست نموده و در يک ظرف مى‌گذارند، تابه مخصوص را روى شعله گاز قرار داده تا گرم شود، پس از داغ شدن تابه با دست از خمير شل داخل ظرف برداشته و روى تابه مى‌کشند تابه صورت نان گرد نازک دايره‌اى شکل به قطر 25 تا 30 سانتى درآيد، نان که برشته شد آب سوراغ روى آن مى‌پاشند تا گل‌گلى شود سپس با دست نان را که از تابه جدا شده برداشته و در ظرف مى‌گذارند و روغن داغ روى آن مى‌پاشند. اين نوع نان مانند پوست پياز نازک است، از 250 گرم خمير شل مى‌توان بيش از 15 عدد نان تهيه نمود، تازه آن خوشمزه‌تر است.

اين نوع نان در تمام فصول در قشم و روستاهاى جزيره پخته مى‌شود. اين روزها حتى در شهرها و روستاهاى استان هرمزگان هم پخته مى‌شود. اخيراً براى پهن نمودن خمير بر روى تابه به جاى دست از جلد نوار کاست استفاده مى‌کنند و بچه‌ها به آن نان نوارى مى‌گويند. با توجه به مشترى فراوان براى اين نوع نان، در محل‌هاى خاص شهر قشم از قبيل پارک زيتون، دور ميدان پاسداران و... زنان به پختن آن اشتغال دارند.

بعضى‌ها به جاى آب سوراغ از مهياوه استفاده مى‌نمايند اما نان تومشتى گل سوراغى خوشمزه‌تر است.

8 ـ نان رخته‌تر شو

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن مايع ـ نمک و مايه خمير

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد، نمک خمير نان را به صورت شل تهيه و سپس مقدارى مايه خمير به آن اضافه مى‌نمايند، چند ساعت بعد که خمير آماده شد تابه را روى چراغ گاز مى‌گذارند تا گرم شود. پس از داغ شدن تابه از خمير نان تهيه شده که به صورت شل مى‌باشد با استکان يا ليوان کوچک يا پياله برداشته و روى تابه مى‌ريزند و با ملاقه آن را پهن مى‌نمايند تا به صورت دايره به قطر حدود 20 سانتى‌متر شود، پس از برشته شدن کمى روغن داغ مايع روى آن مى‌مالند. اين نان به علت مصرف خمير مايه در خمير آن کمى ترش مزه است.

نان رخته‌تر شو فقط در قشم و در پاييز و زمستان پخته مى‌شود و با عسل، مربا، شيره شکر و يا دوشاب در صبحانه ميل مى‌شود.

9 ـ نان کيک

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ مايه خمير ـ مهياوه و روغن مايع

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد و نمک خمير نان را تهيه و مقدارى مايه خمير به آن اضافه مى‌نمايند و چند ساعت مى‌گذارند بماند تا خمير آماده شود. پس از آماده شدن خمير آن را به صورت چانه درمى‌آورند و چانه‌ها را پهن مى‌کنند تا به صورت دايره به قطر 7 تا 10 سانتى‌متر شود. سپس تنور گلى را داغ مى‌کنند (قبلاً براى داغ نمودن تنور از هيزم استفاده مى‌شد ولى حالا با شعله گاز اين کار را انجام مى‌دهند) پس از داغ شدن تنور نان‌ها را يکى يکى به ديواره تنور مى‌چسبانند و پس از پخته شدن نان را از تنور بيرون مى‌آورند و مهياوه و روغن مايع روى آن مى‌پاشند، در بعضى مواقع زيره يا کنجد هم روى نان پاشيده مى‌شود. اين نوع نان را معمولاً به تعداد زياد درست مى‌کنند و صبح‌ها در بازار به فروش مى‌رسانند.

در تمام ايام سال در قشم از اين نوع نان پخته مى‌شود و افرادى هستند که به پختن اين نوع نان اشتغال دارند.

10 ـ نان خمير خشکه

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ آب سوراغ ـ روغن مايع و مايه خمير

روش تهيه: آب، آرد، نمک و مايه خمير را اواخر شب مخلوط مى‌کنند و خمير به دست آمده را در ظرف دربسته مى‌گذارند تا خمير آماده شود (وربيايد)، صبح زود پس از کمى مشت و مال (ورز دادن) خمير آماده شده، آن را به صورت چانه‌هاى 20 گرمى درمى‌آورند و هر چانه را پهن مى‌نمايند تا به شکل گرده به قطر 5 تا 10 سانتى‌متر شود، سپس آنها را روى تابه داغ مى‌گذارند و زير و بالا و پشت و رو مى‌کنند تا پخته شود. اين نان پس از پخته شدن پف مى‌کند ولى پف آن زود از بين مى‌رود، نان‌ها را از روى تابه برداشته و در بشقاب مى‌گذارند و روى آن مهياوه يا سوراغ و بعد روغن داغ مى‌پاشند، اين نوع نان بدون آب سوراغ و يا مهياوه در صبحانه با پشمک شکر يا پشمک ارده و يا حلوا شکرى خورده مى‌شود. پخت اين نان بيشتر فصول در قشم رواج دارد.

11 ـ نان گرده‌شورى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ مايه خمير ـ شکر ـ آب سوراغ يا مهياوه

روش تهيه: آب، آرد، مايه خمير و شکر را با هم مخلوط مى‌کنند تا خمير درست شود، خمير به دست آمده را چند ساعت مى‌گذارند تا آماده شود، پس از آماده شدن خمير را به صورت چانه درمى‌آورند و سپس چانه‌ها را با چووه (چوب استوانه‌اى شکل ـ وردنه) پهن کرده و روى تابه گرم خشک بدون روغن مى‌گذارند، پس از پف کردن و پخته شدن، نان را از روى تابه برمى‌دارند و با برگ نخل روى آن آب سوراغ يا مهياوه مى‌پاشند.

اين نوع نان بيشتر در روستاهاى کاروان، گوشه، توريان، گربدان و رمکان تهيه مى‌شود.

12 ـ نان کپ تابه‌اى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ شکر ـ تخم‌مرغ ـ شير و رازيانه

روش تهيه: با مخلوط نمودن مواد لازم خمير نان تهيه مى‌شود، خمير آماده شده را به صورت چانه درمى‌آورند و چانه‌ها را با دست پهن مى‌کنند تا به صورت دايره‌اى شکل شود سپس آن را روى تابه دسته‌دار که روى شعله گاز گرم شده و مى‌گذارند پس از پخته شدن يک طرف نان آن را برمى‌گردانند تا طرف ديگرش هم پخته شود. در برخى موارد به جاى برگرداندن نان، تابه را در حالى که نان به آن چسبيده است برمى‌گردانند.

اين نوع نان بيشتر در قشم و روستاهاى حومه تهيه مى‌شود.

13 ـ نان سته پورى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن و شکر

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد، شکر خمير نان تهيه مى‌شود. سپس آن را به صورت چانه درمى‌آورند و هر چانه را به صورت چهارگوش پهن مى‌نمايند، تابه را با روغن چرب نموده و چانه شکل داده شده را روى آن مى‌گذاريم تا پخته شود.

اين نوع نان بيشتر در روستاهاى سوزا، کوشه و مسن تهيه مى‌شود.

14 ـ نان لگيمات

مواد لازم: آب ـ آرد ـ روغن ـ تخم‌مرغ ـ شکر ـ هل ـ زعفران و روغن

روش تهيه: مواد لازم را مخلوط کرده و خمير را به صورت نيمه آبکى تهيه مى‌نمايند و بعد خمير نميه آبکى را روى تابه روغن مالى شده پهن مى‌نمايند تا پخته شود پس از پخته شدن يک طرف، آن را برمى‌گردانند تا طرف ديگر نان هم پخته شود.

اين نوع نان بيشتر در ايام ماه مبارک رمضان جهت افطارى در روستاهاى کوشه، توريان و شهر قشم تهيه مى‌شود.

15 ـ نان دنگن

مواد لازم: آب ـ آرد ـ مايه خمير ـ تخم‌مرغ ـ شکر ـ هل ـ زعفران و روغن

روش تهيه: با مخلوط کردن مواد لازم خمير نان را به صورت نيمه آبکى تهيه مى‌نمايند و پس از 3 الى 5 ساعت که خمير آماده شد، روغن را در تابه داغ مى‌نمايند و با قاشق خمير تهيه شده را به صورت دانه کوچک و لقمه‌اى در روغن داغ سرخ مى‌کنند.

اين نوع نان بيشتر در روستاى کوشه و در ايام ماه مبارک رمضان براى افطارى تهيه مى‌شود.

16 ـ نان پکاره

مواد لازم: آب ـ آرد ـ مايه خمير ـ تخم‌مرغ ـ سبزى (گشنيز) ـ پياز خورد شده ـ آرد نخود ـ فلفل ـ نمک و روغن

روش تهيه: با مخلوط نمودن مواد لازم خمير را به صورت آبکى تهيه و پس از چند ساعت که خمير آماده شد، با قالب يا قاشق از خمير آماده شده را در روغن داغ درون تابه سرخ مى‌کنند.

اين نان بيشتر در ايام ماه مبارک رمضان در روستاهاى حومه قشم تهيه مى‌شود.

17 ـ نان پيشى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب و آرد و نمک خمير نان را فورى تهيه مى‌کنند و سپس خمير را با قاشق روى تابه که با روغن چرب شده است ريخته و آن را با برگ درخت خرما پهن مى‌کنند تا پخته شود.

18 ـ نان محله

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک و روغن

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب و آرد و نمک خمير اين نان را به صروت کمى رقيق تهيه و سپس با کمک برگ نخل روى تابه که با روغن چرب شده است مى‌مالند، وقتى نان کمى پخته شد روى آن سوراخ‌هايى ايجاد مى‌شود، روى نان مقدارى روغن مى‌پاشند و از روى تابه برمى‌دارند.

19 ـ نان چباب

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ مايه خمير و روغن مايع

روش تهيه: خمير اين نان را با مخلوط نمودن آب، آرد، نمک و مايه خمير به صورت کمى رقيق تهيه مى‌نمايند و پس از چند ساعت که خمير آماده شد، تابه را روى ذغال قرمز شده مى‌گذارند و خمير را به وسيله برگ نخل روى آن مى‌مالند بعد از اينکه خمير به تابه چسبيد، تابه را روى آتش ذغال برمى‌گردانند تا طرف روى آن هم پخته شود. اين نان تقريباً شبيه نان سنگک است.

20 ـ نان فوگاح

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ مايه خمير

روش تهيه: با مخلوط نمودن مواد لازم و تهيه خمير آن را چند ساعت مى‌گذارند بماند تا خيمر آماده شود، پس از آماده شدن خمير را به صورت چانه‌هاى کوچک توپى درمى‌آورند و آنها را در روغن داغ داخل تابه سرخ نموده و در شربت سکنجبين قرار مى‌دهند.

21 ـ نان چپاتى

مواد لازم: آرد ـ آب خرما ـ مايه خمير

روش تهيه: خمير اين نان را با مخلوط نمودن آرد، آب، خرما و مايه خمير (بعضى‌ها بدون مايه خمير درست مى‌نمايند) خمير نان را تهيه و پس از آماده شدن آن را به صورت چانه درمى‌آورند و پس از زدن روغن آن به شکل مربع درمى‌آورند و در روى تابه مى‌پزند.

22 ـ نان تنورى

مواد لازم: آب ـ آرد ـ نمک ـ روغن مايع و تخم‌مرغ

روش تهيه: با مخلوط نمودن آب، آرد و نمک خمير را تهيه و آن را به صورت چانه درمى‌آورند و بعد چانه‌ها را با دست پهن مى‌کنند و موقع چسباندن به تنور گلى کمى روغن و تخم‌مرغ روى آن مى‌مالند. براى پختن اين نان بايد توجه داشت که تنور کاملاً گرم شود. علامت گرم شدن تنور اين است که تنور بعد از قرم شدن به رنگ سفيد درمى‌آيد.

معانى برخى واژه‌ها

هوک راغ يا آب سوراغ ـ آب ماهى نمک سود (ماهى‌هاى ساردين) که به وسيله خاک سرخ جزيره هرمز رنگين شده است.

مهياوه ـ محلول ماهى‌هاى ريز (متوتا) که با آب و ادويه کوبيده شده

چووه ـ چوب استوانه‌اى به طول 25 تا 30 سانتى‌متر که همان وردنه است

خون ياخن ـ ميزى است چوبى که به صورت دايره مسطح با پايه‌هاى چوبى به ارتفاع 15 تا 20 سانتى‌متر

کردن ـ اجاق صحرايى که معمولاً از 3 تکه سنگ متوسط به صورت سه پايه ساخته مى‌شود و وسط آن آتش درست مى‌کنند.

مهماس ـ شيئى قاشق مانند از جنس آهن که سر آن مسطح و دايره‌اى شکل و دنباله آن مانند دسته قاشق است و براى جابه‌جا کردن نان خمير تره در تابه از آن استفاده مى‌نمايند.